اختلالات عصبی‌شناختی
اختلال عصبی‌شناختی یعنی حافظه، توجه یا قضاوت طوری افت کرده که زندگی روزانه دیگر مثل قبل نمی‌چرخد. فراموشی مسیر آشنا، گم‌کردن دارو، یا بدبینی تازه در سالمند می‌تواند شروع یک روند شناختی باشد. الکل طولانی، برخی داروها و افسردگی هم تصویر مشابه می‌سازند و درمانشان با هم فرق دارد. نسبت‌دادن همه‌چیز به پیری، ارزیابی را عقب می‌اندازد. خانواده معمولاً وقتی حادثهٔ خطرناک پیش می‌آید مراجعه می‌کند. زودتر آمدن، دارو و مراقبت خانه را واقع‌بینانه‌تر می‌کند. در کلینیک دی معاینه کنار شرح حال همراه انجام می‌شود.
انواع
نام‌ها از DSM-5-TR است. کاپلان و سادوک همین گروه‌ها را در فصل‌های بالینی شرح می‌دهد. این فهرست جای مصاحبه و تشخیص پزشک نیست.
دلیریوم، اختلال خفیف و اختلال عمده سه سندرم DSM-5-TR هستند. علت‌های زیر مشخص‌کنندهٔ سندرم عصبی‌شناختی‌اند، نه بیماری جدا از آن.
سندرم‌ها
دلیریوم
اختلال حاد و نوسان‌دار توجه و هوشیاری. علت معمولاً طبی، دارویی یا مواد است و ارزیابی فوری می‌خواهد.
اختلال عصبی‌شناختی عمده
افت معنادار در یک یا چند حوزهٔ شناختی که استقلال در فعالیت‌های روزمره را از بین می‌برد.
اختلال عصبی‌شناختی خفیف
افت شناختی قابل‌سنجش که فرد را نگران یا ناکارآمدتر کرده، ولی استقلال روزمره هنوز حفظ است.
علت‌های مشخص‌کننده
بیماری آلزایمر
شایع‌ترین علت اختلال عصبی‌شناختی عمده. شروع تدریجی است و حافظهٔ رویدادهای تازه معمولاً زودتر از بقیه آسیب می‌بیند.
بیماری عروقی
افت شناختی مرتبط با بیماری رگ‌های مغز. سیر ممکن است پله‌ای باشد، پس از سکته یا با نشانه‌های عروقی.
اجسام لویی
نوسان هوشیاری، نشانه‌های پارکینسونی، و اغلب توهم بینایی زودرس، کنار افت شناختی.
فرونتوتمپورال
تغییر شخصیت، رفتار یا زبان که ممکن است زودتر از حافظهٔ اخیر دیده شود.
آسیب تروماتیک مغز
افت شناختی که پس از ضربهٔ مغزی شروع شده و با شدت و محل آسیب نسبت دارد.
مواد یا دارو
افت شناختی پایدار پس از مصرف ماده یا دارویی که می‌تواند شناخت را مختل کند. با دلیریوم حاد یکی نیست.
عفونت اچ‌آی‌وی
اختلال عصبی‌شناختی که به عفونت اچ‌آی‌وی نسبت داده می‌شود، پس از کنار گذاشتن علت‌های دیگر.
بیماری پریون
افت سریع شناختی همراه با نشانه‌های حرکتی و عصبی. سیر کوتاه‌تر از دمانس‌های شایع است.
بیماری پارکینسون
افت شناختی که در زمینهٔ بیماری پارکینسون برقرار شده است. از دمانس اجسام لویی با ترتیب شروع نشانه‌ها جدا می‌شود.
بیماری هانتینگتون
تغییر شخصیت، حرکت و شناخت در زمینهٔ بیماری هانتینگتون.
بیماری طبی دیگر
برای علت‌هایی مثل کم‌کاری تیروئید، کمبود ویتامین یا هیدروسفالی که شناخت را مختل می‌کنند و در فهرست بالا نیستند.