فشار زندگی ماشه است؛ بیماری را توضیح نمی‌دهد

روایتِ رایجی هست: «اگر آن اتفاق نبود، مصرف نمی‌کرد.» اتفاق — جدایی، ورشکستگی، از دست دادنِ عزیز، تحقیر — دردِ واقعی است. مغزِ تحتِ استرس هم واقعاً به عادت‌های قدیمی برمی‌گردد. سینها نشان داده که استرسِ حاد می‌تواند میل و احتمالِ بازگشت را بالا ببرد. تا این‌جای جمله درست است. جایی که جمله بیمار می‌شود این است که ماشه را به‌جای اختلال می‌نشاند و مصرف را پاسخِ منطقی به درد معرفی می‌کند.

توجیه‌گری یک دفاع است: برای کاری که شخص یا خانواده‌اش از آن ناراحت‌اند، دلیلِ آبرومند ساخته می‌شود. «حق داشتم» داستان را قابل‌گفتن می‌کند و برنامهٔ پرهیز را به تعویق می‌اندازد. دردِ زندگی لازم نیست انکار شود تا این دفاع کنار برود. هر دو جمله می‌توانند هم‌زمان صادق باشند: آن اتفاق سخت بود، و مصرف یک بیماریِ جداست که از آن اتفاق تغذیه می‌کند ولی با تمام شدنِ سوگ خودبه‌خود جمع نمی‌شود.

در هفته‌های مصرف و هفته‌های اولِ قطع، خلق می‌تواند پایین، تحریک‌پذیر، یا تهی باشد چون خودِ ماده و محرومیت از آن، انتقال‌دهنده‌های عصبی و خواب را به هم ریخته‌اند. این افسردگیِ ثانویه به ماده است و ممکن است با فاصلهٔ کافی و درمان کم شود. ممکن هم هست یک اختلالِ خلقِ مستقل در کار باشد. تشخیصِ این فرق کارِ مصاحبه و زمان است، نه کارِ خانواده که روایتِ «همه‌اش به‌خاطر جدایی است» را امضا کند.

امضای خانواده این‌طور دیده می‌شود: خریدِ هدیه برای «جبرانِ حالش»، قبولِ غیبت از درمان چون «الان دورهٔ بدی است»، و ساکت کردنِ بقیهٔ فامیل که مبادا موضوع را بیماری بنامند. همدلی بدون این امضا ممکن است: «می‌دانم این هفته سنگین است؛ قرارِ درمان سر جایش می‌ماند.»

فاصله از ماده، خواب، و یک برنامه که در روزهای بد هم اجرا شود. اگر فکرِ مرگ یا ناامیدیِ شدید هست، همان روز باید به درمانگر یا اورژانس گفته شود. فکرِ مرگ را با «طبیعی است، حالِ شکستِ عشقی است» جواب ندهید.

سوگ و استرس در درمان جا دارند. جا داشتن‌شان به معنیِ مجاز بودنِ مصرف نیست. این تفکیک بر پژوهشِ استرس و بازگشت، و بر شناختِ توجیه‌گری به‌عنوان دفاع، استوار است نه بر بی‌اعتنایی به دردِ واقعی.